नवी दिल्ली – भारताने कृषी-रसायनांच्या निर्यातीत मोठी झेप घेतली असून जगातील तिसऱ्या क्रमांकाचे स्थान मिळवले आहे. आर्थिक वर्ष 2025 मध्ये भारताने तब्बल 3.3 अब्ज अमेरिकन डॉलर (सुमारे ₹27,000 कोटी) किमतीची कृषी-रसायनांची निर्यात केली. या विक्रमी वाढीमुळे भारताने चीन आणि अमेरिका या दोन महासत्तांनंतर आपले आंतरराष्ट्रीय स्थान अधिक बळकट केले आहे.

???? दहा वर्षांतील अभूतपूर्व वाढ

2014-15 मध्ये भारताची कृषी-रसायन निर्यात केवळ 1.3 अब्ज डॉलर इतकी होती. गेल्या दशकात या क्षेत्राने तब्बल 153% वाढ नोंदवली आहे. निर्यात वाढीचा हा प्रवाह भारतीय रसायन उद्योगाच्या उत्पादनक्षमता, गुणवत्ता नियंत्रण व आंतरराष्ट्रीय मागणी पूर्ण करण्याच्या क्षमतेचे निदर्शक आहे.

???? भारतीय बाजारपेठेची सद्यस्थिती

2024 मध्ये भारतातील कृषी-रसायनांचा बाजार ₹69,000 कोटींवर पोहोचला असून, त्यापैकी जवळपास 51% हिस्सा निर्यातीचा आहे. यामुळे केवळ देशांतर्गत गरजाच भागविल्या जात नाहीत, तर भारत परदेशी बाजारपेठांनाही मोठ्या प्रमाणात पुरवठा करीत आहे.

विक्रीच्या श्रेणीनुसार –

• कीटकनाशके (Insecticides) सर्वाधिक लोकप्रिय असून बाजारपेठेत आघाडीवर आहेत.

• त्यानंतर तणनाशके (Herbicides) आणि बुरशीनाशके (Fungicides) या उत्पादनांचा क्रमांक लागतो.

• तसेच वनस्पती वाढ नियंत्रक (Plant Growth Regulators), बायोस्टिम्युलंट्स आणि बियाणे प्रक्रिया उत्पादने (Seed Treatment Products) यांच्याही वापरात सातत्याने वाढ होत आहे.

???? प्रादेशिक केंद्रबिंदू

अहवालानुसार महाराष्ट्र आणि गोवा या राज्यांमध्ये कृषी-रसायनांची सर्वाधिक विक्री होते. महाराष्ट्रातील प्रगत शेती पद्धती, मोठा शेतकरी वर्ग आणि फळबागा यामुळे या बाजारपेठेची मागणी वाढलेली आहे.

???? धोरणात्मक मागण्या

Agro-Chemicals Federation of India (ACFI) ने सरकारला उद्योगवृद्धीसाठी काही महत्त्वाच्या शिफारसी केल्या आहेत. यामध्ये –

• कर सवलती (Tax Holidays)

• उत्पादन आधारित प्रोत्साहन योजना (PLI Scheme)
  यांचा समावेश आहे. या योजनांमुळे भारताची निर्यात क्षमता आणखी वाढेल आणि जागतिक स्तरावर भारताचे स्थान अधिक मजबूत होईल, असा उद्योगतज्ज्ञांचा विश्वास आहे.

???? भविष्यकाळातील संधी

भारतीय कृषी-रसायन उद्योग हा रोजगारनिर्मिती, ग्रामीण अर्थव्यवस्था व शाश्वत शेतीला चालना देणारा क्षेत्र ठरत आहे. वाढत्या निर्यातीमुळे भारत केवळ परदेशी चलन मिळवत नाही, तर देशांतर्गत संशोधन, उत्पादन आणि उद्योजकतेलाही मोठा आधार मिळत आहे.

???? या घडामोडीमुळे भारत कृषी-रसायन क्षेत्रात ‘जागतिक खेळाडू (Global Player)’ म्हणून उदयास येत आहे.